การผลิตรายการวิทยุโทรทัศน์

ขั้นตอนการผลิตรายการวิทยุโทรทัศน์
1. การวางแผนการผลิต

การแสวงหาแนวความคิด : เป็นงานที่ใช้ความคิดสร้างสรรค์
* แนวความคิดที่คิดขึ้นมาตื่นเต้นหรือไม่
* แนวความคิดนี้มีอะไรดี
* ถ้านำแนวความคิดนี้มาสร้างเป็นรายการโทรทัศน์ ผู้ชมจะได้รับประโยชน์อะไร
* วัตถุประสงค์ที่นำแนวความคิดนี้มาเสนอให้ผู้รับชม
* ปัญหาของการนำมาสร้างเป็นรายการโทรทัศน์
การกำหนดวัตถุประสงค์
เป็นการคาดหวังผลที่จะเกิดขึ้นหลังจากผู้ชมได้รับชมรายการไปแล้ว ผู้ผลิตจะต้องกำหนดวัตถุประสงค์ว่ามุ่งให้ผู้รับ ได้รับหรือเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในด้านใดซึ่งอาจเป็นวัตถุประสงค์ทั่วไป หรือวัตถุประสงค์เฉพาะ
วัตถุประสงค์ทั่วไป & วัตถุประสงค์เฉพาะ
* การกำหนดวัตถุประสงค์ทั่วไป มุ่งที่การเสนอข่าวสาร การให้ความรู้ การศึกษา การโน้มน้าวจูงใจ การใสห้ความบันเทิง หรือเพื่อโฆษณาประชาสัมพันธ์
* วัตถุประสงค์เฉพาะ ในการกำหนดผลที่คาดหวังที่แคบลงไป เช่น ให้ทราบผลกระทบของการให้กำเนิดที่ทำให้เด็กในวัยเรียนลดลง จนทำให้ต้องปิดโรงเรียน
การวิเคราะห์ผู้ชมเป้าหมาย (Target Audience)
เป็นการทำความรู้จัดผู้ชมในแง่มุมต่างๆ เพื่อให้สามารถผลิตรายการได้ตรงกับความต้องการมากที่สุด โดยคำนึงถึงข้อมูลต่างๆ เช่น เพศ อาชีพ ระดับการศึกษาความสนใจ เวลาที่จะชมรายการ ในแง่ของผู้ชมเป้าหมาย รายการที่ผลิตขึ้น อาจมุ่งผู้ชมในแนวนอน คือ ทุกเพศ ทุกวัย ทุกอาชีพ หรืออาจมุ่งผู้ชมในแนวตั้ง คือมากกลุ่ม
การวิเคราะห์เนื้อหาและข้อมูล (Content Analysis)
เป็นกระบวนการวิจัยศึกษา และเสาะแสวงหา เนื้อหาสาระและข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเรื่องที่จะทำรายการวิทยุโทรทัศน์ แล้วนำมาวิเคราะห์ เพื่อให้ได้เนื้อหาสาระ และข้อมูลที่ถูกต้อง ทันสมัย น่าสนใจ เร้าใจ และเพิ่มความน่าเชื่อถือ
การเขียนบท (Script Writing)
เป็นการกำหนดลำดับก่อนหลังของการเสนอภาพและเสียง เพื่อจะให้ผู้ชมได้รับเนื้อหาสาระ ตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ โดยระบุลักษณะภาพ และเสียงไว้เด่นชัด การเขียนบทเป็นกระบวนการต่อเนื่องจากขั้นการกำหนดแนวความคิดจนถึงการวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูล และได้ประเด็นหลัก ประเด็นย่อยของรายการ โดยทำเป็นแผนผังของรายการก่อน เมื่อกำหนดแผนผังการเดินเรื่องแล้ว ผู้เขียนจึงจะนำไปเขียนบทละเอียดตามแผนผังรายการเป็นบทสมบูรณ์ต่อไป
การกำหนดฉากและวัสดุประกอบฉาก
การกำหนดฉาก และวัสดุประกอบฉากเป็นการเขียนรายละเอียดของฉากทุกชึ้น ทุกชุดที่ต้องใช้ และวัสดุประกอบฉากทุกประเภท ลงในแบบฟอร์มการกำหนดฉาก โดยแยกชิ้น หรือชุดละแผ่น เพื่อจะได้ส่งไปให้ฝ่ายฉากดำเนินการออกแบบ จัดสร้างและจัดหาให้
การกำหนดวัสดุรายการ
วัสดุรายการ หมายถึง วัสดุเนื้อหา ประเภทรูปภาพ แผนภูมิ ข้อมูลทางสถิติ ภาพยนตร์ ภาพทัศน์ ที่จะนำมาใส่ หรือประกอบไว้ในรายงาน
การกำหนดวัสดุรายการ จำแนกเป็น 2 ประเภท คือ
- วัสดุรายการที่มีอยู่แล้ว ก็ให้ใส่รายชื่อ และแหล่งที่หาได้
- วัสดุรายการที่ต้องผลิตขึ้นใหม่ ก็ต้องใส่รายชื่อ และกำหนดความต้องการไว้ให้ชัดเจน
วัสดุรายการที่เป็นภาพยนตร์ หรือเทปภาพทัศน์ที่จะต้องผลิตใหม่ ต้องมีการกำหนดรายละเอียดของสิ่งที่ต้องการถ่ายทำ โดยทำเป็นแผนผังรายการ ที่มีการกำหนดสถานที่ถ่ายทำ สิ่งที่จะถ่าย มุมกล้อง และความยาวไว้ให้ชัดเจนพอ
การกำหนดผู้แสดงหรือผู้ปรากฏตัว
การกำหนดตัวผู้แสดง หรือผู้ปรากฎตัวนี้จะเขียนได้ในแบบฟอร์มผู้แสดง หรือ Talent ก่อนกำหนด ผู้ผลิตควรกำหนดผู้กำกับรายการไว้แล้ว ควรหารือกันก่อนเพราะผู้กำกับจะแนะนำได้ว่า ผู้แสดงคนใดมีความสามารถมาก-น้อยเพียงใด
การจัดทำแผนผังเวที และแผนผังไฟ
* แผนผังเวที (Floor Plan) หมายถึง กำหนดตำแหน่งของคน ฉาก และสิ่งของต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการแสดงรายการ
* แผนผังไฟ (Lighting Plan)จุดกำหนดตำแหน่งของไฟที่ใช้ในการถ่ายทำ
การจัดทำงบประมาณ
ค่าใช้จ่ายในการผลิตรายการวิทยุโทรทัศน์ประกอบด้วย
* ค่าผู้ผลิตรายการ
* ค่าผู้กำกับรายการ
* ค่าผู้เขียนบท
* ค่าผู้ดำเนินรายการ วิทยากร และผู้แสดง
* ค่านักดนตรี
* ค่าสถานที่ และอุปกรณ์การผลิต เช่น ค่าเช่าห้องสตูดิโอ
* ค่าผลิตงานกราฟฟิค
* ค่าสร้างจัดฉาก
* ค่าวัสดุรายการ
* ค่าเบี้ยเลี้ยงเดินทาง พาหนะไปถ่ายทำนอกสถานที่
2. การเตรียมการผลิต
ขั้นเตรียมการผลิตรายการวิทยุโทรทัศน์
* การเตรียมงานด้านบุคลากร
* การเตรียมสถานที่
* การเตรียมอุปกรณ์การผลิต
* การเตรียมฉาก วัสดุประกอบฉาก เครื่องแต่งตัว แต่งหน้า
* การเตรียมวัสดุกราฟฟิค วัสดุรายการ
* การเตรียมการด้านผู้แสดง
* การเตรียมการด้านเสียง แสง
* การติดตั้งฉาก อุปกรณ์การผลิต
การเตรียมการด้านบุคลากร
เมื่อได้กำหนดผู้ที่ทำหน้าที่เขียนบท กำกับรายการ ผู้ดำเนินรายการ ผู้แสดง และกำกับเวทีแล้ว ในด้านเทคนิค ฝ่ายเทคนิคจะกำหนดผู้กำกับเทคนิค (TD) ช่างกล้อง ช่างควบคุมเสียง และช่างควบคุมแสง
ในขั้นเตรียมการ ผู้ผลิตรายการจะต้องแจกบทวิทยุโทรทัศน์ให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกคน เพื่อจะได้ศึกษาบทล่วงหน้า รายชื่อบุคลากรทั้งหลายเหล่านี้ ผู้ผลิตจะให้หน่วยกราฟฟิคทำแผ่นเครดิต เพื่อจะได้นำไปใช้ในตอนท้ายของรายการด้วย
การเตรียมสถานที่
การเตรียมสถานที่ในการถ่ายทำมี 2 แห่ง คือ
* การเตรียมสถานที่ในห้องผลิตรายการ หรือในสตูดิโอ
ในสตูดิโอ ผู้ผลิตรายการต้องจองห้องสตูดิโอ และห้องตัดต่อรายการในวันเวลาที่ต้องการไว้ล่วงหน้าในกรณีที่ออกอากาศการเตรียมสถานที่จะรวมด้านการซ้อมด้วย
* สถานที่จริง (On Location) สถานที่ภายนอกสตูดิโอ ผู้ผลิตจะต้องดูแลเรื่องการควบคุมแสงสว่าง และควบคุมเสียงรบกวนให้น้อยลง
การเตรียมอุปกรณ์การผลิต
ในการถ่ายทำในสตูดิโอ ฝ่ายเทคนิคจะเป็นผู้สั่งการเรื่องการเตรียมอุปกรณ์การผลิตในด้านกล้อง ระบบเสียง แสง เครื่องฉาย และเครื่องเทปผู้ผลิตรายการจำเป็นต้องตรวจสอบความพร้อมด้วยการพบผู้กำกับเทคนิคที่ได้รับมอบหมายให้กำกับเทคนิครายการนั้นๆ ในการถ่ายทำ ณ สถานที่จริง ภายนอกสตูดิโอ ผู้ผลิตต้องตรวจสอบความพร้อมด้านกล้องโทรทัศน์ เครื่องตัดต่อภาพ เครื่องเทป ภาพทัศน์ เครื่องผสมเสียง และโคมไฟให้แสงสว่าง ในกรณีที่ใช้รถบันทึก หรือ ถ่ายทอดรายการนอกสถานที่ (Outdoor Broadcat-OB Van) ผู้ผลิตรายการต้องได้รับความมั่นใจในด้านความพร้อมของเครื่องมืออุปกรณ์ก่อนออกอากาศ
การเตรียมฉาก วัสดุประกอบฉาก เครื่องแต่งตัวและแต่งหน้า
ฝ่ายศิลปกรรมฉาก จะเป็นผู้ออกแบบผลิต และจัดฉากกับวัสดุประกอบฉากตามความต้องการของผู้ผลิตรายการ เพื่อให้ได้ฉากตามต้องการ และมีเวลาแก้ไขเพิ่มเติมก่อนวันเวลากำหนดบันทึกรายการ หรือออกอากาศ ในด้านการแต่งหน้า แต่งตัว โดยเฉพาะรายการละคร ผู้ผลิตจะต้องมีการสั่งการให้มีการออกแบบ สั่งตัด และตรวจสอบคุณภาพของเครื่องแต่งตัวประเภทต่างๆ ให้พร้อม ส่วนการแต่งหน้ามักจะเป็นการเตรียมการขั้นสุดท้ายเกี่ยวกับคน หลังจากแต่งหน้าแล้วก็จะได้เข้าฉากทันที
การเตรียมวัสดุกราฟฟิค และวัสดุรายการ
การเตรียมวัสดุกราฟฟิค ครอบคลุมแผน Telop ที่บอกชื่อรายการ ชื่อบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการผลิตรายการ และรูปภาพแผนภูมิต่างๆ ที่จะต้องนำมาสอดแทรก (Insert) ในรายการ ผู้ผลิตต้องตรวจสอบในด้านขนาด และสัดส่วนของ Telop คุณภาพของผลงานและสาระที่บรรจุไว้ในวัสดุกราฟฟิค
ในด้านวัสดุรายการ ผู้ผลิตต้องเลือกภาพประกอบตัดต่อภาพยนตร์ที่จะต้องใช้ไว้ให้พร้อม ก่อนที่จะเข้าวันเวลาบันทึกรายการจริง
การเตรียมการด้านผู้แสดง
การเตรียมการด้านผู้แสดง ควรมีการซักซ้อมมาก เพื่อที่จะได้ไม่เสียเวลาหยุดบ่อยๆ เพราะผู้ปรากฎตัวในรายการท่องบทไม่ได้
การเตรียมการด้านเสียงและแสง
เป็นการจัดตำแหน่งไมโครโฟน แผ่นเสียง เพลง และเทปที่จะใช้ในรายการ และทดสอบเสียงไว้ให้พร้อม เพื่อจะใช้ในการผลิตรายการได้
การติดตั้งฉาก และอุปกรณ์การผลิต
เป็นการเตรียมการขั้นสุดท้าย (Set Up) ที่ผู้ผลิตรายการจะต้องดูแลว่าทุกอย่าง "เข้าที่" ตามที่ต้องการ
3. การดำเนินการผลิต

ขั้นดำเนินการผลิต
1. ขั้นประชุมก่อนการผลิต
2. ขั้นซ้อม
3. ขั้นผลิต
ขั้นประชุมก่อนการผลิต
การประชุมก่อนการผลิตนี้ ผู้ที่เป็นประธานคือผู้ผลิตรายการ ซึ่งในช่วงแรกจะชี้นโยบาย และวัตถุประสงค์ของการผลิตรายการให้ทุกคนทราบ และแนะนำให้ทุกคนรู้จัก "ผู้กำกับรายการ" ซึ่งจะเป็นหัวหน้าทีมการผลิตในตอนหลัง เมื่อชี้แจงและแนะนำผู้กำกับรายการแล้ว ผู้ผลิตรายการก็จะมอบให้ผู้กำกับรายการชี้แจงรายละเอียด และบทบาทของบุคลากรต่างๆ และเริ่มรับบทบาทครบ กำกับ ผลิตรายการอย่างเด็ดขาดต่อไป
ขั้นซ้อม
เป็นกระบวนการเตรียมทุกคนให้ผ่านขั้นตอน เหมือนที่จะเกิดขึ้นจริงในรายการ
* การซ้อมแห้ง (Dry Run) ผู้กำกับรายการซักซ้อมกับผู้ที่เกี่ยวข้องทุกคนได้ทำสิ่งที่กำหนดให้ ตามลำดับก่อน-หลังตามที่ปรากฏในบทโทรทัศน์ ไม่ว่าจะเป็นการแสดงท่าทาง ตำแหน่งที่นั่ง การเดิน การยืน นั่ง หรือ ผู้ร่วมรายการ รวมทั้งการบรรยายหรือบทสนทนา
* การซ้อมผ่านแต่ละฉาก (Walk Through) ซ้อมดำเนินเรื่อง คือ การซ้อมที่ผู้แสดงและบุคลากรเทคนิคทุกคน จะต้องเข้ามาร่วมซ้อม การดำเนินตามเรื่องผ่านขั้นตอนต่างๆ
* การซ้อมกล้อง (Camera Rehearsal) คือ การซ้อมที่ใช้กล้องจับภาพทุกขั้นตอน การซ้อมกล้อง ทำได้ 2 วิธีคือ ซ้อมหยุดเป็นช่วงๆ และซ้อมอย่างต่อเนื่องโดยไม่หยุด เช่นเดียวกับถ่ายจริง
* การซ้อมผ่านกล้อง เป็นการซ้อมที่รวมการซ้อมย่อยทุกส่วนเข้าด้วยกัน
* การซ้อมเหมือนจริง เป็นการซ้อมเหมือนกับการออกอากาศจริง การซ้อมลักษณะนี้มักจะใช้เฉพาะรายการที่มีความสำคัญมากโดยที่มีเวลาเป็นอุปสรรค
ขั้นผลิต
ขั้นผลิตรายการเป็นขั้นที่ดำเนินการทันที หลังจากซ้อมเสร็จเรียบร้อยแล้ว
4. การประเมินคุณภาพรายการ

ขั้นประเมินคุณภาพรายการ
1. การประเมินขณะผลิตรายการ
2. การประเมินเมื่อผลิตรายการแล้ว
3. การประเมินเมื่อได้ออกอากาศรายการไปแล้ว
การประเมินขณะผลิตรายการ
* ให้บุคลากรเทคนิคตรวจสอบสัญญาณภาพและเสียงที่จะบันทึกว่ามีระดับและคุณภาพตามที่ต้องการหรือไม่
* ควรมีการลองบันทึกเทปดูทุกครั้งขณะซ้อม
* ในขณะผลิตรายการ ผู้กำกับต้องใช้สายตาประเมินภาพการแสดง และหูประเมินเสียง
* เมื่อบันทึกรายการแล้ว ควรเล่นกลับให้ทุกคนได้ดู
การประเมินเมื่อผลิตรายการแล้ว
คณะกรรมการประเมิน มักจะประกอบด้วย ตัวแทนของฝ่ายจัดรายการ ฝ่ายเทคนิค ผู้ทรงคุณวุฒิ และหน่วยงานควบคุมการออกรายการ เช่น กบว. เมื่อประเมินแล้ว ก็เสนอแนะ และสั่งการให้มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลง
การประเมินเมื่อได้ออกอากาศรายการไปแล้ว
* วิธีการประเมิน อาจสุ่มตัวอย่างสัมภาษณ์หรือส่งแบบสอบถาม
* เก็บข้อมูลจากจดหมาย หรือโทรศัพท์ที่ติชม หรือจากการวิพากษ์วิจารณ์จากสื่อมวลชน
* ยกข้อมูลการประเมินจากบริษัทที่มีหน้าที่เกี่ยวกับการวิจัยตลาด